بیزیم خانیم شاعرلریمیز

خورشید بانو ناتوان: در سال 1830 میلادی در شهر شوشا به دنیا آمد .دختر مهدی قلی خان حاکم خانات قره باغ و بهترین غزل سرای آذربایجانی در قرن نوزدهم است. او به زبان ترکی آذربایجانی و فارسی شعر می سرود. خورشید بانو رهبر انجمن ادبی مجلس انس بود. وی در سال 1897 درگذشت.

حیران خانم : در زمان فتحعلی شاه و نایب السلطنه اش عباس میرزا می زیسته است. او در تبریز متولد شده و همراه خانواده به شهر نخجوان کوچ کرد. در جنگ ایران و روس نامزدش به جبهه رفت و دیگر باز نگشت.او به نامزدش وفادار ماند و تا آخر عمر ازدواج نکرد. حیران خانم از طایفه بزرگ دنبلی های آذربایجان است.او مدت ها در نخجوان و ارومیه و خوی زندگی کرد.

حکیمه بلوری: در سال 1926 در ولایت خمسه شهر زنجان به دنیا آمد و در سال 2000 در باکو درگذشت. شاعری توانا بود و شعر معروف تبریز یکی از شاهکارهای ادبی اوست.

غزل

غزل عربجه مغازلت سؤزوندن گلیر . قادینلارلا عاشیقانه صحبت ائله مه ک آنلامیندادیر. غزل ده محبوبون شکل – شمایلی و اونون محبت احوالی ذکر اولار . لاپ آزی بئش بئیت و لاپ چوخو اون دؤرد بئیت اولان بیرینجی بئیتی نین هر ایکی مئصراعی قافیه لی اولان غزل فورماسین بیز عرب ادبیاتیندان آلمیشیق . تورکلر ، عجملردن داها قاباق غزل یازماغا باشلامیشلار . عربلرایسه جاهیلیه دؤوروندن غزل یازارمیشلار . عجملر ، تورکلرین ایلک غزل لرینه راه ترکی و شعر غزی دئییرمیشلر .

*
بیر غزل سید ابوالقاسم نباتی دن
ساقیا دور دولانیم باشینا ، گل دؤورانه
جام زرینی گؤتور ، بیرجه دولان مستانه
تار زولفون کیمی ، ظالیم ! منی بی جان ائله دین
گتیر اول روح روان ایله منی بیر جانه
گؤرمه سین اؤزگه گؤزللر من مجنونو ، مگر
سالیب اول کافر بی رحم منی زندانه
عشقدن گؤر نه عجب نفعه یئتیشدیم ، وه ! وه !
عاقیل عصر ایکن ، ائتدی منی دیوانه
قورخما نئیران فراقین ، شرریندن ، ای دل
صدق ایله دوت اؤزونو بیرجه شه مردانه
اسم اعظم دئییلن اسم علی دیر ، بالله
گزمه بی جا یئره نسناس کیمی هر یانه
ائتمز اقرار ، نباتی ! بو سؤزه زاهید دون
گلمز ایمانا یقین ، آند ایچه سن قرآنه
برگرفته از : دیوان اشعار سید ابوالقاسم نباتی
به کوشش : دکتر حسین محمدزاده صدیق

*

بیر گؤزل غزل حیران خانیم دان
عشقینده نزار ، هم غمین من
غایتده لطیف و نازنین سن
سن جمله گؤزل لرین ایچینده
خورشید جمال ، مه جبین سن
وصفینده قالیب زبانیم عاجز
تعریف ده ماه بی قرین سن
انسان دا اولورمو بؤویله اینجه
ای شوخ مگر کی حور عین سن ؟
سن تک هانی گوهر ای پری رو
لؤلؤتر و در ثمین سن
نه حسن دئسه ن واریندی آمما
نه فایده خویی آتشین سن
یارین سنی آتدی گئتدی ناکام

حئیرانی ، فقیرسن ، غمین سن

بسوزد - حیران خانیم

از سوز دلم چمن بسوزد
سرو و گل و نسترن بسوزد
آهی بکشم که از تف آن
هم سنبل و هم سمن بسوزد
چون آتش دل شراره ریزد
از شعله لب دهن بسوزد
احوال دلم بگو به دلبر
شاید که دلش به من بسوزد
شیرین صفتی کجاست کاو را
دل بر غم کوه کن بسوزد
حیران ز فراق ناله کم کن
ترسم که به لب سخن بسوزد

حیران خانیم

دئییرلر آذربایجان شاعیری حیران خانیم فتح علی شاه زامانیندا یاشییردی. ایرانلا روسون آراسیندا جنگ دوشجه یین ، نیشانلی سی دا جنگه گئدیر اما نه یازیق کی بیرداها قاییتمیر. حیران خانیم عؤمرونون سون گونلرینه جاق نیشانلی سینین قاییتماغی اومیدیله یاشاییب اونون حسرتینده شعر لر یازیب. بو شعرلر همی فارسی و همی آذربایجان دیلی جه یازیلیب.

*

می گویند شاعر آذربایجانی حیران خانم در زمان فتح علی شاه قاجار می زیست . با آغاز جنگ های ایران و روس نامزدش عازم جبهه های جنگ می شود و هرگز برنمی گردد و تا آخر عمر چشم به راه نامزد و با امید بازگشت او سخن سرائی می کند
...

ای صبا ، ای مرغ فرخ فال من
گر زتو پرسند یاران حال من
گو که آن بیچاره ، بی خانمان
از فراق دوستان شد ناتوان
گر ز سر پرسند ، گو شد پایمال
سوخت تن از حسرت روز وصال
گر ز جان پرسند ، گو رفت از میان
از فراق ماه روی دوستان
گر ز دل پرسند ، گو گردیده خون
از ستمهای سپهر واژگون
گر بپرسند چشم او را هست نور؟
گو ، از هجران یاران گشته کور
گر ز لب پرسند ، گو خاموش شد

چونکه زهر هجر بر او نوش شد

*

 بیر نئچه رباعی فارسی دیلینده حیران خانیم دان

گل را چه کنم روی تو از گل بهتر

زلف سیهت ز جعد سنبل بهتر

از حق مگذر که ناله حیرانت

صد مرتبه از شورش بلبل بهتر

*

ای ترا روی گل و بوی گل و گیسو گل

شد شکفته به برت هر طرف و هر سو گل

از فراق مه روی تو ایا حور لقا

می زند هر نفسی فاخته سان کوکو گل

*

زلف سیه تو ای گل گلزارم

گیرنده نگاهت ای پری رخسارم

بربود ز من هر دو قرار و آرام

از خال لبت گذشت کار از کارم

*

آن زلف سیاهت ای ملک منظر من

خال لبت ای ماه پری پیکر من

چشمان سیاه مستت ای دلبر من

بربود قرار از دل و هوش از سر من

*

ای ماه پری پیکر و فرخنده خصال

دیدی که چه کردند به من روز وصال

بربود ز کف جان و دل و صبر و قرار

آن چشم سیاه و مست و زلف و لب و خال

*

گؤردو منیم حالیمی - حیران خانیم

گؤردو منیم حالیمی چون گلستان
باغری یانیب گول لری اولدی خزان
ابر منیم حالیمه قان اغلادی
رعد خروش ائیله دی چکدی فغان
برق چالیب باشینی داشدان داشا
خون جگر ائیلدی گؤزدن روان
مهر طلوع ائتمگه پئشمان اولوب
شرم دئدیب دیده دن اولدی روان
درد دلم تیره قیلیب عالمی
شاه حبش شامه چو ویردی عنان
ثابت سیاره ده راس ذنب
برج کواکب همه اولدی عیان
داخل اولوب مجلس احبابه من
جمعدی گؤردوم همه پیر و جوان
عاشق و معشوق همه جابجا
بیر - بیرینه مونس و هم مهربان
یوخدی اولار ایچره منیم دلبریم
شمعه فغان ائیلدیم
ای کی یانان من کیمی هجر اودونا
چاره ندور بو غمه ائیله بیان
ائتدی کی ای عاشق شوریده حال
صبر ایله فریاده یئتر ذوالجلال

بوگون - حیران خانیم

مژده گتدی بیزه بیر قاصد چالاک بوگ.ون
کؤنلوموز تازه لنیب اولدو فرحناک بوگون
نور رخساری کؤنولده چو تجلی ائتدی
قلبیمیز گرد کدورتدن اولوب پاک بوگون
گئتدی اول کهنه غباری کی گؤزومده واریدی
نوریاب اولدو گئنه دیده غمبار بوگون
لله الحمد کی اغیار اولوب خوار و غمین
رشک دن مدعی نین قلبیدی صد چاک بوگون
غصه دن دشمن دون اولدو پریشان بو گئجه
کرم دوست قیلیب دشمنی غمناک بوگون
یار بو بزمی قدمیله مزین ائله سه
شوقیله نه فلک فخر ائده ر خاک بوگون
شکر بو نعمته حیران ائله صبح و مسا
نه عجب دور ائلدی گردش افلاک بوگون

ای باد صبحگاهی - حیران خانیم

ای باد صبحگاهی ، ای ابر پاره پاره
از روی مهربانی ، بر من بکن نظاره
بیر حالیما نظر قیل ، اول کویه بیر گذر قیل
عرض ائیله حال زاریم ، اول بی وفا نیگاره
چشمم چو رود جیحون ، گردیده است پرخون
گشتم ز جور گردون ، از دوستان کناره
فرهاد تک بو داغی ، مسکن قیلیب اوتوردوم
مجنون مثال دوشدوم ، هم دشت و کوهساره
نبود در این زمانه ، مانند من جفاکش
نبود به روی عالم ، چون من سیه ستاره
چون بلبل شکسته ، من بی کس و فکاری
سالدی او گولدن آیری ، لعنت بو روزگاره
پروانه سان بسوزان ، دل بر فراق رویش
از عشق آن ستمگر ، حیران بکش شراره

دولانیم باشیوا - حیران خانیم

ای اوزی گول ، عاریضی روشن ، دولانیم باشیوا
قد نخل وادی ایمن ، دولانیم باشیوا
چشمی جادو ، کیپریکی پئیکان ، قاشی قوس قزح
ساچی سونبول ، زولفی سوسن ، دولانیم باشیوا
هئچ یانا ائتمه ز گذر ، هئچ گولشنه سالماز نظر
چون توتوب زولفون خمین مسکین ، دولانیم باشیوا
بولبول بیچاره چکدی ، هر زمان یوز مین جفا
دؤنمه دی هئچ نوعیلن گولدن ، دولانیم باشیوا
بزم آرا قیل بیر ایشاره خلقدن پئنهان منه
تا دوروب پروانه تک بیردن دولانیم باشیوا
چونکو وار عاشیقلره لطف نهانون ای جوان
بنده نی ده هم داخی سئوسن ، دولانیم باشیوا
دردین آللام دیلبریم ، دیوانیم ائت اغیاریلن
او دولانسین باشیوا ، یا من دولانیم باشیوا
وئر جوابیم ، کس باشیم ، توت عزام ، خوار ایلمه
قویما شاد اولسون منه دوشمن ، دولانیم باشیوا
ای گؤزل یوخدور منیم تک قددیوه دلباخته
قدریمی من بی کسین بیلسن ، دولانیم باشیوا
من دوشوم صحرالارا مجنون صیفت ، شوریده حال
قیل تماشا حالیمه گولسن ، دولانیم باشیوا
قورخما سن هئچ بنده دن ، خوف ائتمه سن ، هئچ کیمسه دن
سن ده اؤز یانیندا بیر به ی سن ، دولانیم باشیوا
گؤرمه دیم مهر و وفا ، عمرومده هرگز ای پری
قومیدن ، بیگانه دن ، ائلدن ، دولانیم باشیوا
نطق حئیران ، یار هجرانیندا بس کی داد ائدیب

لال اولوب آخر دوشوب دیلدن ، دولانیم باشیوا

آیاقدان - حئیران خانیم

سالدی منی او کافر غدار آیاقدان
بیر ظالیم و بی باک و ستمکار آیاقدان
نئیلیم ، نه ائدیم ، کی من سرگشته نی سالدی
او جور و جفت منبعی ، خونخوار آیاقدان
هیجران المی آلدی قراریمی الیمدن
سالدی نه دئییم حسرت دیدار ، آیاقدان
پروانه نی شمعین اودی یاندیردی دمادم
گلشن ده سالیب بولبولو بیر خار آیاقدان
کیم بو نئجه ایناصفدی یاران کی سالسین
اؤز عاشیقینی یار وفادار آیاقدان
ائتمه بو قدر جور و جفا عاشقه جانا
البته سالار بو قدر آزار ایاقدان
سالدی او ستم پرور و بی باک و جفاکار
حئیران ستمدیده نی یکبار آیاقدان
...
آن کافر غدار مرا از پا انداخت
آن ظالم و بی باک و ستمکار ، مرا از پا انداخت
چه کنم ، کجا روم ، من سرگشته را
سرچشمه جور و جفا و خونخوار از پا انداخت
غم هجران آرامشم را از من گرفت
حسرت دیدار او مرا از پا انداخت
آتش شمع پروانه را سوزاند
خاری در گلشن بلبل را از پا انداخت
یاران آیا این انصاف است که
معشوق عاشقش را از پا بیاندازد ؟
جانا این همه جفا نکن به عاشقت
البته که این همه آزار مرا از پا می اندازد
آن ستم پیشه و بی باک و جفاکار

حیران ستمدیده را از پا انداخت

یئتیر

ای فلک درد و غمیم شرحینی جانانه یئتیر
ثبت قیل ملک خراجینی او سلطانه یئتیر
داهی یوخ تاب و توان جسم ضعیفیمده منیم
یاکی آل جانیم یا دردیمی درمانه یئتیر
روح پروردی لبی وقت تبسمده صبا
روحی بو تندن آلیب او لب خندانه یئتیر
گؤردو او زلفی کؤنول اولدو پریشان احوال
بو پریشانلیغی او زلف پریشانه یئتر
زلف رویون ایلدی مذهبیمی سست منیم
یا منی کافر ائله یا دا کی ایمانه یئتیر
گئتدی او یوسف مه روی گؤزوم آغلاما آز
خوناب جگرین جهد ائله عمانه یئتیر
بونجا حیران حزین سالما آیاقدان اؤزونی
گلشن جاندا بیتن سرو خرامانه یئتیر

...
نام شاعر : حیران خانیم

...

برسان
ای فلک شرح درد و غمم را به جانانم برسان
خراج ملک را ثبت کن و به آن سلطان برسان
دیگر در جسم ضیفم تاب و توانی باقی نمانده
یا جانم را بگیر ، یا دردم را درمان کن
ای صبا ، لبش هنگام تبسم روح پرور است
روحم را از این تن بگیر و به آن لب خندان برسان
دل آن زلف را دید و پریشان حال شد
این پریشانیم را به آن پریشان زلف برسان
زلف و رویت مذهبم را سست کرد
یا کافرم کن یا به ایمانم برسان
آن یوسف مه روی رفت ، چشمم کم گریه نکن
سعی کن خونابه جگرت را تا عمان برسانی
حیران حزیز اینهمه خود را از پا نیانداز
خود را به سرو خرامان روئیده در گلشن جانت برسان

رحم ائت

ای چرخ منیم آه شررباریما رحم ائت
هجرانه یانان سینه افکاریما رحم ائت
صبحه کیمی انجم سایارام فکر رخوندا
هجران گئجه سی دیده خونباریما رحم ائت
غربت المی ، یار فراقی ، منی آلدی
غربتده قالان جان گرفتاریما رحم ائت
تنها قالیبان ، بی کس اولوب ، یاردان آیری
بی کس لیغیما ، حسرت بسیاریما رحم ائت
اشک ایله ائدیب هر طرفه سیل روانه
چون ابرصفت چشم گهر باریمه رحم ائت
هجران رخ یار ، منی سالدی آیاقدان
یئتیر منی او مونس غمخواریما رحم ائت
یوز زحمتیله خاموش اولوب بو دل ویران
حیران فغان ائتمه ، بو دل زاریما رحم ائت
شاعر : حیران خانم
رحم کن
ای چرخ به آه شرربار من رحم کن
به سینه سوخته از هجران من رحم کن
با فکر رخت تا صبح ستاره ها را می شمارم
در شب هجران به دیده خونبارم رحم کن
درد غربت ، فراق یار ، مرا گرفت
به جان گرفتار در غربتم رحم کن
تنها مانده ، بی کس شده ، از ایر جدا شده
به بی کسیم ، به حسرت فراوانم رحم کن
با اشک خود به هر طرف سیل روان کرده
به چشم گهربار همچون ابرم رحم کن
هجران رخ یار ، مرا از پا انداخت
مرا به آن مونس غمخوارم برسان و رحم کن
با صد زحمت این دل ویران خاموش شده
حیران فغان نکن ، به دل زارم رحم کن

یاریم منه ائله بیر نظاره

یاریم منه ائیله بیر نظاره
اولدو جگریم هزار پاره
هجرونده منیم حزین کؤنلوم
شعله چکیبان تؤکر شراره
بیر آه چکیب فغان ائدیم من
تا اود دوشه دشت و کوهساره
جان گئتدی سنین یولوندا باده
ای دوست بو درده وارمی چاره
لیلی سنیدین سنی سئوه نله ر
مجنون کیمی دوشدو روزگاره
چوخدور سنین عاشقین اگرچه
بیر من کیمی یوخدو بختی قاره
« حیران » گؤزو یولدا قالدی جانان
قیل چاره بو دردی انتظاره
...

شاعر : حیران خانم
...

یارم یک نگاهی به من بیانداز
جگرم هزار پاره شد
در هجرت دل هزین من
شعله کشان زبانه می کشد
آهی می کشم و فغان می کنم
تا به دشت و کوه آتش بیافتد
جان در راه تو بر باد رفت
ای دوست چاره ای بر این دردم هست ؟
تو لیلی بود و عشاق تو
همانند مجنون در روزگار شد
اگر چه عاشق تو زیاد است
کسی مانند من تیره بخت نیست
ای جانان « حیران » چشم به راه ماند
بر این درد انتظار چاره ای بیاندیش