مخمّس

هر بندی بئش میصراع اولان شعره مخمس دییرلر

هر بندین ایلک اوچ میصراعی شاعیرین سؤزوندن و سون ایکی میصراع آیری شاعیردن اولسا مخمسه تضمین دییلیر
*
بیر گؤزل مخمس ابوالقاسم نباتی دن
یک کلاه نمد و خرقه ی پشم دو منی
پیش من به ز دو صد گؤوهر و در عدنی
لیف خرما کمر و رخت و قبا ، یک کفنی
نولا عالم گؤره بو وضع ده بیر کره منی
بیر دوعا ائیله ، سنی ساخلاسین الله غنی
..
عالی ائت همتینی سئیر ائله بو دونیانی
نه گؤزلدیر دئیه لر خلق سنه سئیرانی
کیمدی بو چرخ کهن ، سن اولاسان دربانی ؟
بی بنا اولدوغو معلوم ، هانی بنیانی ؟
اول مجرد کی مگر قورتاراسان بو بدنی
..
آرتمامیش قال و مقالین چک اؤزون بیر یانه
خئیری یوخدور بو جهانین گئری دور مردانه
جام تجریدی گؤتور باشینا چک مستانه
انتها کیم دئیه لر سید اولوب دیوانه
نه دی فیکرین مگر ائتمیش بیری محکوم سنی
..
بولبوله وورموش اگر گول نئچه زخم کاری
کیم گؤروبدور کی ائده غیر گوله اظهاری
بسدی خاموش اوتور وئر اؤزونه دلداری
گؤره جک هر کیمی ، فاش ائتمه اونا اسراری
اؤزونه محرم ائله سور و گول یاسمنی
..
چون باهار اولدو چمن تاپدی حیات تازه
نه تغافلدو ، دور ای بلبل بی اندازه
بال آچیب طرف گولوستانه گتیر اندازه
گؤر نباتی نئجه شورایله گلیب آوازه
محو ائدیب وجد سماع ایله تمام انجمنی

مستزاد

مستزاد هر مصراعینا قیسسا بیر مصراعدا آرتیریلان غزل لره مستزاد دئییلیر

بیر گؤزل مستزاد ابوالقاسم نباتی دن

ای قامتی شمشاد بویو سرو صنوبر   
ای شوخ و ستمگر
آیا گؤره سن وار بو جهان ایچره سراسر   
بیر گول سنه به نزه ر
گؤرجک سنی من ای اوزو گول طره سی سونبول 
ال هامیدان اوزدوم
گر حور و پری روی زمینی دوتا یکسر  
کؤنلوم سنی ایستر
اولدوم کی سنین مئهر روخون اولدو تجلی  
عشق اولدو هویدا
اول منیدیم جان ائدن اول آفته مئجمر  
مندن سورا آذر
سندن یئتیشیب خضر نبی سر نهانه  
اولدو منه ثابت
بالله سنیدین نازل آیات پیمبر  
جبریله مصور
آلمیش الینه مشعل خورشیدی مسیحا 
گردیشده دی دائم
هر دم چاغیرار صیدقیله ، یا ساقی کوثر  
یا خواجه قنبر
موسی کیمیدی گؤستره خلقه ید بیضا 
ای شاهد غئیبی
هو ! هو ! دئگینن ظاهیر و باطینده مقرر 
ای رند قلندر
قورخوم بودور اما کی اگر ساقی گول رنگ
دور ائتسه مسلسل
عارفلرین احوالین ائده ر عالمه اظهر  
اول باده احمر
منصور صفت شام و سحر ذکر اناالحق 
اولموش منه عادت
معلوم کی یازماز قلم خالیق اکبر 
بیر امری مکرر
قاچماق گرک آهیسته بو مئیدان بلادان
بیر کوبج نهانا
بو عرصه ده باش قویدو بسا مرد دلاور 
چوخ صاحب افسر
گؤر عشقی کی غواص بحار اولدو نباتی 
بی فن و سیاست
دریالاری سئیر ائیله دی بیر لحظه ده یکسر   
بی هادی و رهبر

* 

تجنیسلر

بوتون قافیه لری جیناسلی اولان قوشمالارا تجنیس دئییلیر . جیناس ایسه ، تلفظلری و یازیشلاری بیر ، آنجاق آنلاملاری آیری اولان ایکی یا چوخ کلمه نین ایشلنمه سینه دئییلیر .
جیناس ادبیاتیمیزدا نئچه نوعدور : تام جیناس ، ناقیص جیناس ، مرکب جیناس ، لفظ جیناسی ، خط جیناسی ، مقرون جیناس ، مفروق جیناس ، مکرر جیناس
دکتر حسین محمدزاده صدیق

.....

بیر گؤزل تجنیس ابوالقاسم نباتی دن
عشقی باشا ووروب سؤز دئین عاشیق
گل گؤروم گؤرموسن بو گؤز کیمی گؤز
آند اولسون الله حی لایزال
ائله مه ز خلق بیرده بو گؤز کیمی گؤز
..
نییه زولفون گئنه اوزدن یان دورموش
منی اوخلاماغا گزگز یان دورموش
چوخ فقیری فلک یاخیب یاندیرمیش
هئچ کافر گؤرمه سین بو گؤز کیمی گؤز
..
بو موشکولون هئچ گؤروکمز آسانی
داغ دویونون یوخدور داها آ ، سانی
گؤروم الله حفظ ائیله سین آ ، سنی
بدنظر دوشمه ییب بو گؤز کیمی گؤز
..
او کؤپکدن گؤزوم حذر ائت ، ساقین
هئیکل سیز اولماسین سول ایله ساغین
یاخشی اولار ائوده سود ایله ساغین
شیرین چشمه اولماز بو گؤز کیمی گؤز
..
بیلمم فلک منی کیمه جور ائتدی
آشیغیم قورمامیش قاپیب چور ائتدی
گؤزوم یاشی نباتی نی چوروتدو
دیلیم یاندی ، دئدیم بو گؤز کیمی گؤز
..
بیریمجی میصراعدا ساقین : زنهار
ایکیمجی میصراعدا ساغین : ساغ طرفین
اوچومجو میصراعدا ساغین : ساغمال ، سود وئرن
....
بیر گؤزل تجنیس خسته قاسیمدان
اللریم دوعادا ، خالیقی رحمان
رحمتین اوستومه آ ، یاغا هارای
بیر گون جانیم چیخار ، غسل ائیله یرلر
آپاریب بوکرلر آی آغا هارای
..
خسته اولدوم دخیل دوشدوم هئی دره
یولوم اولدو یوخوش ، ائنیش ، هئی دره
ال آچمیشام ایندی شاهی حیدره
قووما اؤز قاپیندان آی آغا هارای
..
دؤندوم شاه درینده بیر قولا قاسیم
غلام اولدوم سالدیم بیر قولاغا سیم
گرک سؤزلرینه بیر قولاق آسیم
یوخسا کی دوشرم آیاغا هارای

بئشلیکلر

بئشلیکلر هجا اؤلچوسیله قورولان اویناق شعر قالیبلاریمیزداندیر .بیر چوخ ایلاهی قوشان شاعیرلریمیز بو قالیبدا ایلاهیلر یازمیشلار . بو قالیبده هر میصراعین بئش هجاسی وار ( 3 + 2 ) و (2 + 3 ) بؤلگولریله بؤلونر
دکتر حسین محمدزاده صدیق
*
بیر گؤزل بئشلیک ابوالقاسم نباتی دن
بؤیله بی وفا اولما ، ای پری
ائتمه چوخ جفا ، ای صنم ، صنم
گرد راهینی چشم تاریما
ائیله توتیا ، ای صنم ، صنم
..
بس کی چکمیشم درد فرقتین
تئللرین کیمی اینجه لنمیشم
رنگ آلیمی اشک لاله گون
ائتدی کهربا ، ای صنم ، صنم
..
کافر ائیله دین یاخشی سن منی
ترک دین ائدیب اولدوم ائرمنی
مسجدیم اولوب کنج مئیکده
یا کلیسا ، ای صنم ، صنم
..
سن سیز اولموشام زار و بینوا
هیجر دوشگونو ، درده مبتلا
گل بو درده سن لوطف قیل اؤزون
ائیله بیر دوا ای صنم ، صنم
..
ای فرشته خو ، یار نازنین
ای ملک بقا ، مئهر بی قرین
بیرجه بوسه وئر ، بو قلندره
اولدو بینوا ، ای صنم ، صنم
..
گرچه عاشقم ، رند مفلسم
بوشدو کیسه میز آقچا – ماقچادان
نقد جانیمی خاک پایینا
ائیلرم فدا ، ای صنم ، صنم
..
لوح سینه نی نخل طور ائدیب
آفرین سنین شمع رویونا
یئنگیدن یئنه دوشدو باشیما
بیر عجب هوا ، ای صنم ، صنم
..
ایسترم دوشم بحر حئیرته
نطق چکمیم ، اگلشم خموش
مشق عشقیمی ائیلیم تمام
بیر سورم صفا ، ای صنم ، صنم
..
گل نباتی نین صدق و کذبینی
سن بو بابدا ائیله امتحان
گل دانیشمادی ، اولدو بی زبان

سؤیله مرحبا ، ای صنم ، صنم

گرایلیلار

ایران تورکوسو و آذربایجان ادبیاتیندا گرایلی ، هر مصراعی 8 هیجالی اولان دؤردلوکلره دئییلیر. هر مصراعین ( 4 + 4 ) ، ( 3 + 5 ). (5 + 3) بؤلگولری اولور آناتولو ادبیاتیندا گرایلیا وارساغی دئییلیر.
دکتر حسین محمدزاده صدیق
بیر گرایلی ابوالقاسم نباتی دن
یئنه فلک لر اؤتوشدو
قوربان – قوربان صداسیندان
معطل قالمیشام بالله
عاشیقلرین اداسیندان
..
مؤرجه گلدی گؤزوم یاشی
آلیشدی باغریمین باشی
سس گؤتوروب داغی داشی
بو مجنونون نواسیندان
..
گئتدی گؤزومون قاراسی
گئتمز سریمدن هاواسی
ائیله بیل ترلان بالاسی
جدا دوشوب یوواسیندان
..
کسیلدی کؤنلومون زاری
توکندی صبر و قراری
بیر یول اؤلدو قورتار باری
بو هیجرانین بلاسیندان
..
گلدی نباتی دیوانه
کنار دورون قاچین یانه
باخماز او خان و سلطانه
حذر قیلین خطاسیندان
*

قوشما - ابوالقاسم نباتی

صبا بو عرضیمی یئتیر صیبادا
سؤیله باغیشلاسین خدایا منی
طاقتیم کسیلیب کنج قفس ده
مرخّص ائیله سین بیر آیا منی
*
اگرچه بیلیرم چوخدور گوناهیم
داخی آندان اؤزگه یوخدور پناهیم
دئیگلن: اومیدیم واردی کی شاهیم
عفو ائتسین آیۀ وفایه منی
*
گئجه لر صبحه دک ایشیم ناله دیر
آغلاماقدان گؤزوم غم پیاله دیر
جانیم بوتون قاراداغلی لاله دیر
یئتیرسین زمزم صفایه منی
*
سلامت چکمکدن یئتیشدیم جانا
اریدی اوره ییم دؤندو آل قانا
صبا! عرضیم بودور شاه جهانا
داخی چوخ سالماسین صدایه منی
*
نباتی! مجنون تک گاهی آغلادین
اوشاقلاری ییغیب دسته باغلادین
گاهی قلندر دک اؤزون داغلادین
آخیر کی گتیردینهارایه منی
* 

بحر طویل

بحر طویل هم شعر ، هم نثر و هم مسجع نثر اولان بیر یازیدیر . بو نوع بئیت لر ده مصراع لارین دقتلی دوزولممه سینه گؤره ، رسمی تعریفلرده شعر دئییلمیر . لاکین ریتملی ، اهنگلی و اؤلچولو اولدوغونو اوچون شعر سایلیر
بحر طویلی تورکلر ، فارس ادبیاتینا وارد ائله میشلر . عرب وفارس شعری حاققیندا یازیلان قدیم کیتابلاردا کیمسه بحر طویل دن آد چکمه میشدیر . ایندی کی فارس دیلینده یازیلان شعر نو دا بحر طویل اساسیندا قورولموشدور
منبع : دیوان سید ابوالقاسم نباتی
به کوشش : دکتر حسین محمدزاده صدیق....
بیر گؤزل بحر طویل سید ابوالقاسم نباتی دن
سنی ، من ، ای مه انور
نئجه تعریف قیلیم ؟
یوخدو شبهین
بو لطافت، بو شرافت
بو جهان اوزره پری - حوری لر اولماز
نه دئییم ؟
قالمیشام عاجیز!
بو وجاهت ، بو ملاحتده زلیخا ندی ؟
بالله کی اؤزون تک اولابیلمز گول حمرا ، هابئله
یوخدو قدین تک چمن دهرده بیر سرو دل آرا
و نه شمشماد و نه عرعر ، نه صنوبر
هانی زولفون کیمی سونبول ؟
اوزونو کیم گوله اوخشاتدی ، خطا ائتدی
غلط دیر
هانی بو رنگده گول
بس نه دئییم
ائیله لیب مول
عارضی گون ، یا مه تابان
دیلیم یوخ
دئیه بیلمم لبینه لعل بدخشان
دیشینه گؤوهر رخشان
هانی اول چشم خومارین کیمی بیر نزگیز شهلا ؟
نه اولور ای بوت طناز ، خوش آواز کی
هرگاه بو بیچاره دل خسته یه بیر رحم ائده سن
یوخسا مگر بیلمه میسن کیم سنه من عاشقم ؟
ای یار جفاکار
ستم پیشه و بی رحم و مروت!
نه خوشوندور کی چکیم من بئله ذلت ؟
سنی تانری!
داخی ال چک بو جفادان کی گومانیم بودو
بو وعظ ده گر گؤرسه منی ، رحم ائله ر ، گبر و نصارا
بئله گلدی ، بئله گئتدی
بئله باخدی ، نئجه باخدی کی
گؤزو آخدی
جانیمی اودلارا یاخدی
یئری گئت
دنگ ائله مه
بیر ائله گؤز تاکی دئییم من
بئله گلدی ، بئله گئتدی
نه بیلیم کیم دئیه جکدیر کی
بو افسانه دی کیم اول بئله گلدی ، بئله گئتدی
او نه مجنون دو نه لئیلا
و نه مخفی دی نه پئیدا
و نه وامیقدی نه عذرا
نه نباتی دی نه حافظ
او مدبردی کی تدبیر ائله دی
ائتدی منی عاشیق شئیدا

غزل

غزل عربجه مغازلت سؤزوندن گلیر . قادینلارلا عاشیقانه صحبت ائله مه ک آنلامیندادیر. غزل ده محبوبون شکل – شمایلی و اونون محبت احوالی ذکر اولار . لاپ آزی بئش بئیت و لاپ چوخو اون دؤرد بئیت اولان بیرینجی بئیتی نین هر ایکی مئصراعی قافیه لی اولان غزل فورماسین بیز عرب ادبیاتیندان آلمیشیق . تورکلر ، عجملردن داها قاباق غزل یازماغا باشلامیشلار . عربلرایسه جاهیلیه دؤوروندن غزل یازارمیشلار . عجملر ، تورکلرین ایلک غزل لرینه راه ترکی و شعر غزی دئییرمیشلر .

*
بیر غزل سید ابوالقاسم نباتی دن
ساقیا دور دولانیم باشینا ، گل دؤورانه
جام زرینی گؤتور ، بیرجه دولان مستانه
تار زولفون کیمی ، ظالیم ! منی بی جان ائله دین
گتیر اول روح روان ایله منی بیر جانه
گؤرمه سین اؤزگه گؤزللر من مجنونو ، مگر
سالیب اول کافر بی رحم منی زندانه
عشقدن گؤر نه عجب نفعه یئتیشدیم ، وه ! وه !
عاقیل عصر ایکن ، ائتدی منی دیوانه
قورخما نئیران فراقین ، شرریندن ، ای دل
صدق ایله دوت اؤزونو بیرجه شه مردانه
اسم اعظم دئییلن اسم علی دیر ، بالله
گزمه بی جا یئره نسناس کیمی هر یانه
ائتمز اقرار ، نباتی ! بو سؤزه زاهید دون
گلمز ایمانا یقین ، آند ایچه سن قرآنه
برگرفته از : دیوان اشعار سید ابوالقاسم نباتی
به کوشش : دکتر حسین محمدزاده صدیق

*

بیر گؤزل غزل حیران خانیم دان
عشقینده نزار ، هم غمین من
غایتده لطیف و نازنین سن
سن جمله گؤزل لرین ایچینده
خورشید جمال ، مه جبین سن
وصفینده قالیب زبانیم عاجز
تعریف ده ماه بی قرین سن
انسان دا اولورمو بؤویله اینجه
ای شوخ مگر کی حور عین سن ؟
سن تک هانی گوهر ای پری رو
لؤلؤتر و در ثمین سن
نه حسن دئسه ن واریندی آمما
نه فایده خویی آتشین سن
یارین سنی آتدی گئتدی ناکام

حئیرانی ، فقیرسن ، غمین سن

قصیده

بوتون بئیتلرینین سون مصراعی ، بیرینجی بئیتین هر ایکی مصراعی ایله قافیه لی اولان شعره قصیده دئییلیر. قصیده اون بئش بئیت دن چوخ اولار . ادبیات تاریخیمیزده قصیده لریمیزین موضوعو رنگارن اولموشدور .بابالاریمیز شعرین قصیده فورماسینی عرب ادبیاتیندان آلمیشلار و تاریخ بویونجا هم فارس دیلینده و هم تورکجه میزده طنطنه لی قصیده لر قوشموشلار.
قصیده ، حمدیه ، نعمت ،منقبت ، فلسفه ، عرفان ، اجتماعی و سیاسی موضوعلاردا یازلار . « خاقانی » فارس ادبیاتی نین ان آدلیم قصیده یازانی کیمی تانینیر. تورکجه میزده بیر چوخ شاعیر ، او جمله دن اونونجو عصرین نایغه سی « ملا محمد بن سلیمان فضولی » حکمتلی قصیده یازمیشلار . « سید ابوالقاسم نباتی » نین تورکجه میزه قازاندیغی 22 قصیده سی الیمیزده دیر .

بیر گؤزل قصیده ابوالقاسم نباتی دن
بیر کؤنول کیم ، اولا دائیم رخ جانان ایله جمع
اولماز اول بیرده داخی طرف گولوستان ایله جمع
منی مئی دن ، سیزی تانری ! سیز اگر منع ائده سیز
دای منیم کؤنلوم اولور جم کیمی بیر قانیله جمع
داغیت ، افشان ائله اول طره ی عنبرشکنی
تاکی اولسون کؤنول اول زولف پریشان ایله جمع
بیر کؤنول کی اولا بیر غنچه لبین مفتونو
اولومو بیرده مگر باده ی ریحان ایله جمع ؟
کونج وحدتده کؤنول شمعینه اولدوم قانع
شمع دل اولماز ایمیش شمع شبستان ایله جمع
بولبول طبع خزان دیده کیمی گولشنده
کؤنلومو ائیله میشم طبع غزلخوانیله جمع
کیلک نئی دن تؤکرم کاغیذا شهد شکری
در نظمی ائدرم گؤوهر غلطان ایله جمع
داغیلان خسته کؤنول شیشه سی نین پاره لرین
ریزه – ریزه ائده رم سبحه ی سبحان ایله جمع
یوسف مصر کیمی طعنه اخوان حسود
ائتدیلر خاطیریمی محنت زندان ایله جمع
صبر ایله حل اولور هر عقده مشکل ، بالله
لذت وصل اولور زحمت هجران ایله جمع
یاری دوت ، غئیری اونوت ، سن ده گؤزوم مجنون تک
ممکن اولماز اولا بیر جان ایکی جانان ایله جمع
توشه راه فنا ائتمگه هر خار و خسین
ائده رم بادیه ی عشقده مژگان ایله جمع
هاراسان ، هاردا قالیبسان یئنه ای شور جنون
آه ! اولدوم یئنه بو عقل گران جان ایله جمع
چاره قیل دردیم ساقی ، منه بیر جام ، آمان
اولسا کؤنلوم اولاجاق دیده گریان ایله جمع
مرحبا طره طناز، نه خوب ائتدی گؤزون
کؤکسومون یاراسینی ناوک پئیکان ایله جمع
گل کؤنول ، ائیله داخی رؤهد و ریادان پرهیز
گل نباتی کیمی ، اول حلقه ریندان ایله جمع
منبع : کتاب دیوان اشعار ترکی حکیم ابوالقاسم نباتی به تصحیح و تحیشه و مقدمه دکتر حسین محمدزاده صدیق

ملمع

ادبیات تاریخیمزده ، تورکجه - فارسجا و تورکجه – عربجه یازیلان غزل و آیری شعر نوعلارینا ملمع دئییلیر . دیلیمیزده لاپ قدیم ملمع یازانلارین بیریسی « جلال الدین مولوی رومی » اولموشدور .
* 

بیر نمونه جلال الدین مولوی رومی نین ملمع شعر

ماه است نمی دانم خورشید رخت یا نه
بو آیریلیق اودونا نئجه جیگریم یانه ؟
مردم ز فراق تو ، مردم که همه دانند
عشق اودو نهان اولماز یانا دوشیجک جانه
سودای رخ لیلی شد حاصل ما خیلی
مجنون کیمی واویلی اولدوم یئنه دیوانه
صد تیر زند اولدوز ، آن تیر کمان ابرو
فیتنه لی آلا گؤزلر چون اویخودان اویانه
ای شاه شجاع الدین شمس الحق تبریزی
رحمتدن اگر نولا ، بیر قطره بیزه دانه
*

بیرملمع ابوالقاسم نباتی دن
ای خسرو مه رویان ، گل بیرجه گولوستانه
تا مئهر رخت پرتو ، سالسین گول و ریحانه
آن نرگس جادویت ، سالدی منی صحرایا
ابروی کماندارت ، ائتدی منی دیوانه
ساقی ز کرم جامی ، لوطف ائیله من زاره
بر دور سرت گردم ، بیر دؤورائله مستانه
برخیز خرامان کن ، اول قامت دلجویت
این عاشق مجنون را ، وئر بیر دولو پیمانه
بگذر به سر لیلی ، بو دین و بو مذهب دن
خاک ره رندان شو ، اول خادم مئیخانه
دوش از غم دل یکدم ، بیر داغا گذار ائتدیم
افتاد رهم ناگه ، بیر طورفه بیابانه
قوربان سرت ساقی ، بیر باخ من مخموره
بالله قم العجا ، دؤندو اوره گیم قانه
خال حبشی رنگت ، ائتدی گؤزومو قارا
آن لعل شکرپاشت ، بیر رحمه گلیر یا نه ؟
ای بولبول غمدیده ،گلدی یئنه گول فصلی
برخیز بزن چه چه ، گل شور ایله افغانه
شیرین شکر لب کی ، دیشقاری چیخار ائودن
تا غلغله اندازد ، بو گنبد گردانه
در ریختن خونم ، تعجیل ائله مه چوخ دا
ناحق کش و خونریزی ، لاییقدیمی سولطانه ؟
ای کافر سنگیندل ! بیر پرده گؤتور اوزدن
تا طعنه زند حوسنت ، خورشید درخشانه
رفتن ز سر کویت ، بیر عمرودو چوخ مشکل
حاشا کی جدا از شمع ، هرگز اولا پروانه
از تار خم زلفت ، سال بوینوما بیر زنجیر
در گوشه ابرویت ، سالدی منی زندانه
آن ساغر زرین را ، ساقی منه وئرسن بیر
تا اینکه زنم پایی ، بو مولک سلیمانه
مستانه بیاور می ، سرگرم ائله عشاقی
یکدم بکن احسانی ، بو جمع پریشانه
برخیز نباتی را ، بیر جامیله قیل سرمست
آنگاه تماشا کن ، بو مرغ خوش الحانه
برگرفته از : کتب دیوان اشعار ترکی حکیم سید ابوالقاسم نباتی به تصحیح و تحشیه و مقدمه دکتر حسین محمدزاده صدیق
*

بیر ملمع حیران خانم دان
چون رفت عزیزه یارم ، شد تیره روزگارم
چون زلف آن نگارم ، شوریده کار و بارم
تا گئتدی اول پریوش ، جانیم گرفت آتش
اولدوم بسی مشوش ، از دست شد قرارم
چون گئتدی اول یگانه ، تاریک گشت خانه
من اولموشام دیوانه ، مجنون روزگارم
تا گئتدی مئهر انور ، اولدوم بسی مکدر
اول دلبر ستمگر ، بربود اختیارم
چون گئتدی اول سمن بو ، ماه کمان ابرو
اول نوجواندان آیری ، سرگشته و نزارم
تا گئتدی سرو موزون ، غم های من شد افزون
حیرانی قیلدی مجنون ، هجران آن نگارم

*

آتا - حاتم احمدی

آتا
ائولادین اومودو، ائولادین گوجو
درمان سیز دردلره، درماندی آتا
اللرینده قابار، گؤزلرینده نم
رحمتین مولکونه سلطان دیر آتا
آتا بیر نعمت دیر تاپیلماز تایی
دانیشاندا سسی اؤنم لی سس دیر
اگر قوجالیبسا، قیناما اونو
گوجو اولماسادا باخیشی بس دیر
هر ائوه اوخشاییر یاشلی بیر بابا
چوخ گؤزل اولار اگر سولماسا
باغبانی آتادیر، آغاجی ائولاد
آغاج سولمالی دیر، باغبان اولماسا
نه قدر یورولسا نه قدر سولسا
ائولادین اوزونه باخیب دینجلیر
هر آدی سسله سن ییخیلان زامان
هامی دان اول ده آتادیر گلیر
بیرگون بویویه جکسن اوشاقلیغیندان
آتانین دیلینده آواز اولوبسان
عؤمرونو سولدوروب سنین یولوندا
اؤزو پاییز اولوب سن یاز اولوبسان
*
شاعر: حاتم احمدی مشکین شهری
*

گمی چی - آکیف صمد

گمی چی
نه واخدیر کی ترک ائیله ییب
باهار منی، آی گمی چی
آیاز - شاختا دؤرد بیریانا
چاپار منی، آی گمی چی
*
قارشی ساحیل گوللو اولار
سؤیودلری تئللی اولار
بولاقلاری دیللی اولار
آپار منی آی گمی چی
*
قانان قاچیر من دلی دن
زَهَر ایچیم مرد الیندن
بو ساحل درد - غم الیندن
قوپار منی آی گمی چی
*
دانیشیرام بئکار – بئکار
… قاچماق می اولار؟
هاردا اولسام درد زهرمار
تاپار منی آی گمی چی
*
شاعر: آکیف صمد

چیخاق گئدک - آکیف صمد

چیخاق گئدک
کؤنول، بو دنیا ایشلری
بیزلیک دئییل چیخاق گئدک
سؤز قانان قحطه چیخیب
سؤزلوک دئییل چیخاق گئدک
*
آغاج ایچیندن یئییلیر
قایا دیبیندن یویولور
ایشلر آیتاردان اییلیر
اوزلوک دئییل چیخاق گئدک
*
شاها راضی لیق ائیله مک
یادا تازی لیق ائیله مک
قالیب قاضی لیق ائیله مک
دوزلوک دئییل چیخاق گئدک
*
قلمه، لوله دئدیلر
گولومه، گول له دئدیلر
سوروشدو دیل له، دئدیلر
سیزلیک دئییل چیخاق ئدک
*
شاعر: آکیف صمد

یاندی - عاشق حسین جوان

یاندی
خالیده جان آلان قارا قاشلارین
قلبیم ائله چالدی سانکی ایلاندی
قولاغیم ائشیتجک قوجا کلمه سین
جییریم اود توتدو، اوره ییم یاندی
*
سن جاوانسان قاداغا وئر دیلینه
بو کلمه یاراشماز سن تک گلینه
دوشه سن درد بیلن قوجا الینه
گؤره سن قوجالار نه مهریباندی
*
سنده واردی گوُزللیگین نیشانی
خزان سولدورماسین سن تک انسانی
منیم عزیز دوستوم، حسن کشانی
او مندن قوجادی یاشینی داندی
*
اون آلتینجی ایلده ساشلاریم آغدی
قوجالیق هامینین قلبینده داغدی
آزاد بیر آشیقام اوره ییم ساغدی
صوُحبتیمده، شؤهرتیمده جاواندی
*

قوشما - خسته قاسم

بیر نازنین سئودیم مکتب خانادا
حق کلامین دیل ازبردن اوخودو
الینه آلمیشدی عشقین کتابین
منیم درسیم بیل ازبردن اوخودو
*
من تانیرام اؤز یاریمی نفس دن
اول سبب دن کؤنول دوشمز هوس دن
طاووس کیمی صدا وئره رقفس دن
بلبل کیمی خوش دفتردن اوخودو
*
خسته قاسم کمک دیلر خودادان
ناز غمزه سی عاشق لری آلدادان
حیا ایله حجاب ایله مولادان
گاه یاواش دان گاه بتردن اوخودو
*
 

قوشما

ایران تورکوسو و آذربایجان ادبیاتیندا ان چوخ سئویلن شعر قورماسی قوشمادیر . اون بیر اؤلچولو اولان بو شعر نوعونون هر میصراعی ( 6 + 5 ) و یا ( 4+4+3 ) بؤلگولرینده قورولار . عمومیتله اوچ یا بئش بند اولار . هر بندده ایلک اوچ مصراع بیر قافیه ده و بوتون دؤردونجو مصراعلار ثابت قافیه ده اولار لار . یعنی قوشمالاردا قوشا بئیت فورماسیندا یازیلار . یعنی بیرینجی مصراع اوچونجو و ایکینجی مصراع ، دؤردونجو مصراع ایله هم قافیه اولار .
قوشما قوشما عاشیق ادبیاتی نین این یایغین شعر قورماسی دیر . بوتون عاشیقلار ، قوشما یازمیشلار . « شهریار » ین حیدرباباسی دا قوشما فورموندا یازیلمیشدیر .
منبع : دیوان ابوالقاسم نباتی
به کوشش : دکتر حسین محمد زاده صدیق
بیر قوشما سید ابوالقاسم نباتی دن
الله ! الله ! بو دلبر سیمبر
هانسی بخته ورین جانانه سی دیر ؟
داغیتدی باشیمدان عقل و هوشومو
بو هانسی دریانین دوردانه سی دیر ؟
..
هر کیم گؤرسه جمالینی آشکار
اختیاری گئدیب ، اولار بی قرار
گؤره سن می یارب ! هانسی دل فیگار
بو شمع رخسارین پروانه سی دیر ؟
..
اؤزو شیرین ، سؤزو شهد شکر ریز
عیشوه سی دلروبا ، غمزه سی خونریز
یاناغی برگ گول ، زولفو دیلاویز
دهانی مرواری خزانه سی دیر
..
خجیل ائتمیش اؤزو شمس خاوری
هیلال ائدیب قاشی بدر اانوری
نه یالقیز ائیله میش منی صرصری
چوخلار مجنون کیمی پروانه سی دیر
..
یولوم دوشسه خرابات خرابه
دئیه رم عرضیمی جام شرابه
نباتی یه نئیلر بو بیر قرابه
یئددی دریا اونون پیمانه سی دیر
.

آغلاییر - آیریلماز

آغلاییر
عجایب زماندی بیزیم زمانه
اینسانین حالینا حیوان آغلاییر
اینسان درد الیندن گلیب فغانه
تاپیلمیر دردینه درمان آغلاییر
*
باخیشلار اولوبدور قیش کیمی سویوخ
اینسانلار ائیلییر ثروته قوللوخ
بعضا بیر ایش گؤرور اشرف مخلوق
گلایه ائیلییب شیطان آغلاییر
*
زمانه ده ییشیب، زمانه دؤنور
اوغلانلار قیز کیمی باشلارین هؤرور
حکیم جلاد اولوب آدام اؤلدورور
قبیرده بیچاره لقمان آغلاییر
*
کیشی دول آختاریر آروادی اویناش
قضاوت ائیلییر اوغرویا اوباش
خیانت ائیلییر، قارداشا قارداش
غیرت ماتم توتوب، وجدان آغلاییر
*
سالیبلار زندانا، سؤز بیلن لری
شاللاقلار آلتیندا، سویولور دری
حقیقت تاپدانیب، اولندن بری
دوران گولومسویور، زامان آغلاییر
*
حاکم لر اونودوب ملتین غمین
یاغی لر آشکاراویریبلار کمین
هر کس تابیبدیر، ایشینین کمین
چاققال توتک چالیر، آسلان آغلاییر
*
آیریلماز دعاینان آچیلماز دویون
دویونلر پیتداشار، قالسا گون به گون
شاعر نظمه چکر باخیب گؤردویون
قلم سیزلاییر، یاران آغلاییر
*

بیه نمیر - آیریلماز

یارب نه دن اینسان گؤزل اینسانی بیه نمیر
میمون بزنیب داغداکی جئیرانی بیه نمیر 
عشقین آدینی چوخلاری میندارلیقا چکمیش
کامین آلیبان سئوگیلی جانانی بیه نمیر
بایقوش سسینه ذوقه گلیر چوخلاری آنجاق
بولبول کیمی گولشنده غزل خوانی بیه نمیر
عیلت نه اولوب مصنوعی گولزاری گزنلر
بیر گون دولانا گوللو گولوستانی بیه نمیر
باخ گؤر نئجه دوراندی گئدا اوغلو دیلنچی
شاهلار تاجینی قصر سلیمانی بیه نمیر
آیریلمازی آگاه ائله عیلت نه دی یا رب
تورکون بالاسی آذربایجانی بیه نمیر
*

بالجا مرضیم - رافیق اقدمی

شعر: رافیق اقدمی

آتانین بیردنه سی
آنانین گؤزگیله سی
سن ننه مین نوه سی
منیم بالاجا مرضیم
منیم بالاجا مرضیم
*
وئردیم سنه آدیمی
جانیمی حیاتیمی
سنله تاپدیم دادیمی
منیم بالاجا مرضیم
منیم بالاجا مرضیم
*
گئجه مین سن آیی سان
قلبیمین سسرایی سان
تانریمین گول پایی سان
منیم بالاجا مرضیم
منیم بالاجا مرضیم
*
داغیم، دوزوم، چمنیم
سمنیم، یاسمنیم
یئملیم سن، یئملیم
منیم بالاجا مرضیم
منیم بالاجا مرضیم
*
سنه حئیران اولارام
بؤیو قربان اولارام
تویونا دک قالارام
منیم بالاجا مرضیم
منیم بالاجا مرضیم
*
گوللو باهاریم منیم
باغیمدا باریم منیم
دولتیم واریم منیم
منیم بالاجا مرضیم
منیم بالاجا مرضیم
*
آرزومون سن آرزوسو
حیاتیمین روزوسو
سن ننه مین قوزوسو
منیم بالاجا مرضیم
منیم بالاجا مرضیم
*

داغیلیر - ائلشن عظیم

واخت اوچورکپنک کیمی
الیمه زری داغیلیر
ساری یارپاقلار اوستونده
زامانین تری داغیلیر
*
عکسی قالیر صدالارین
غمزه لرین – ادالارین
هرگون دلی سئودالارین
باشیمدان بیری داغیلیر
*
گولو سولو درمک اولمور
غنچه واختی گؤرمک اولمور
تا عؤمروده سورمک اولمور
گونده بیر یئری داغیلیر

آغلاما گولوم آغلاما - قنبر شمشیر

 
گؤزیاشینین آخیب گئدن گیله سی
اوره ییمدن قوپوب گئدیر ۀآغلاما
دیوانه اولارام غمین الیندن
قلبیمی آغی لار دیدیر آغلاما
*
آغلاما یاشین سئل اولدو
اوره ییم یاندی کول اولدو
حسرتین یاشی ایل اولدو
آغلاما گولوم، آغلاما
*
قاشلارینی هر چاتیلمیش گؤرنده
حیات عشقی یوخا چاتیر سینم ده
کیپلیکلرین نملی – نملی یئننده
حالیمی پریشان ائدیر آغلاما
*
آغلاما بیتر بو حسرت
وصال اولار بیزه قسمت
اونودولماز ایلک محبت
آغلاما گولوم آغلاما
*
بعضا اولور کوسلوک اولدو آرادا
زامان کئچر ساغالار بو یارادا
غملی کؤنلوم بیر گون دوشر تورادا
عشقیمیزی هجران گودور آغلاما
*
آغلاما یاخین گَل باری
عؤمروم گونوم اولوب یاری
اونوتما عهدی ایلقاری
آغلاما گولوم آغلاما
*

غوغای ستارگان

غوغای ستارگان
شاعر: کریم فکور
آهنگساز: همایون خرّم
امشب در سر شوری دارم
امشب در دل نوری دارم
باز امشب در اوج آسمانم
رازی باشد با ستارگانم
امشب یکسر شوق و شورم
از این عالم گویی دورم
*
از شادی پر گیرم که رسم به فلک
سرود هستی خوانم برِ حور و ملک
در آسمانها غوغا فکنم
سبو بریزم ساغر شکنم
*
با ماه و پروین سخنی گویم
از روی مه خود اثری جویم
جان یابم زین شبها
جان یابم زین شبها
ماه و زهره را به طرب آرم
از خود بی خبرم، ز شعف دارم
نغمه ای بر لبها
نغمه ای بر لبها
*
امشب یکسر شوق و شورم
از این عالم گویی دورم
*
اولدوزلار بزمینده
مترجم: صالح سجّادی
بو آخشام باشیم هاوالی
کؤنلوم ایشیق دان غوغالی
روحوم گؤیلر اوزونده اوینار
اولدوزلاردا پایلاشاندا اسرار
بو آخشام نور اولماقدایام
بو عالمدن اوزاقدایام
*
شادلیقدان روحوم اوچار گونشین اوزونه
ملک لرین بزمینده یئر آچار اؤزونه
گونش گؤلونده سرخوش اوزه رم
سبو آشیررام ساغر سوزه رم
کؤنلوم گؤیلرده اوچقاردا
بو عالم هاردا من هاردا
*
آی دان پروین دن خبر آختاررام
ایتگین آییمدان خبر آختاررام
جان آللام گئجه دن
زهره نی آیی سالارام رقصه
خبرسیز هامی دان دالارام رقصه
دوداغیمدا نغمه
دوداغیمدا نغمه
*
بو آخشام باشیم هاوالی
کؤنلوم ایشیق دان غوغالی
روحوم گؤیلر اوزونده اوینار
اولدوزلاردا پایلاشاندا اسرار
بو آخشام نور اولماقدایام
بو عالمدن اوزاقدایام
*

قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین - کنیز

قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین
امّته قربان اولان اوغلوم حسین
کیم سنی غرق ائتدی قیزیل قانینا
نیزه ده ییب سینۀ سوزانینا
فاطمه قربان یارالی جانینا
لب لری عطشان اولان اوغلوم حسین
قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین
امّته قربان اولان اوغلوم حسین
*
برهم اولوب گئتدی اساسین سنین
اولمادی بیر کس توتا یاسین سنین
بس هانی اینینده لباسین سنین؟
سینه سی طوفان اوغلان اوغلوم حسین
قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین
امّته قربان اولان اوغلوم حسین
*
تشنه لب اولدوردولر قارداشینی
فرقتی قان ائیله دی گؤزیاشینی
کیم دالدان کسدی سوسوز باشینی؟
خانه سی ویران اولان اوغلوم حسین
قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین
امّته قربان اولان اوغلوم حسین
*
بسله میشیدیم سنی سینم ده من
گول بدنین قالدی یئر اوستونده سن
یوخ سنه بیر قبر قازان، دفن ائدن
پیکری عریان اولان اوغلوم حسین
قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین
امّته قربان اولان اوغلوم حسین
*
گلدی آنان دور باشیبنین اوستونه
بس نه سالیم یارالارین اوستونه
شمر گئدیر خیمه لرین اوستونه
خیمه سی تالان اولان اوغلوم حسین
قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین
امّته قربان اولان اوغلوم حسین
*
آغلامیشام صبح م مسا حالینا
قربان اولوم او یارالی حالینا
آلدین حسین، اکبریوی یانینا
اصغری عطشان اولان اوغلوم حسین
قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین
امّته قربان اولان اوغلوم حسین
*
نئینه سین آخی بالا بو زینبین
بس نئجه گؤرسون یارالی پیکرین
کیم کی کسیب ظلم ایله بو اللرین
زینبی نالان اولان اوغلوم حسین
قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین
امّته قربان اولان اوغلوم حسین
*
هانسی آنا من کیمی نالان اولوب
کرب و بلادا جگری قان اولوب
خیمه لری ظلم ایله تالان اولوب
خیمه یه مهمان اولان اوغلوم حسین
قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین
امّته قربان اولان اوغلوم حسین
*
سن نئجه صبر ائتدین اوغول غملره
فرقت عبّاس و علی اکبره
اوخلارا، نیشانه علی اصغره
باغری قیزیل قان اولان اوغلوم حسن
قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین
امّته قربان اولان اوغلوم حسین
*
سن کی امامیدین آخی امّته
نور هدایت بو یامان ملّته
سالدیلار آخر سنی مین ذلّته
خاک ایله یکسان اولان اوغلوم حسین
قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین
امّته قربان اولان اوغلوم حسین
*
نوحه تمام اولدو« کنیز» آغلارام
باشیما ایندی من قرا باغلارام
اوغلون حسینه من عزا ساخلارام
یا زهرا
ای کفنی اولمویان اوغلوم حسن
قانینا غلطان اولان اوغلوم حسین
امّته قربان اولان اوغلوم حسین
*

گؤر - شاهی اردبیلی

گؤر

عالم عشقه گل بشر، معجزه خدانی گؤر
قله ده خیمه لر ووران، یوخسولو بینوانی گؤر
دامجی دا تاپ دنیز گوجون، ذره ده کهکشانی گور
هر توک اوجوندا نطقه باخ نغمه یه باخ نوانی گؤر
هر طرفینده هر زمان مروه نی گؤر صفانی گؤر
*
تا گؤره سن حقیقتی گؤیلر اولوب یاریخ یاریخ
سن ده بو سینه اؤرتوگون عشق ایله سوی قابیخ قابیخ
گؤز یاشی توک قدح قدح حکمتی ایچ قاشیق قاشیق
داغلا او داغلی قلبیوی دیلبره وئر یانیخ یانیخ
دیلدن او حالتیله دوش حضرت دلبرانی گؤر
*
گل سر کوی یاریده، توپراغا دوش حصیر تک
باشدا بویوندا تا سنه، یئر وئره لر حریر تک
قوللاری باغلی عؤمرووی، ویر باشا بیر اسیر تک
لیک ال آشما مردمه، زور دئمه امیرتک
قصرلری قبور ائدن، ناجی آسمانی گؤر
*
سون نفسینده بیر نفر، سؤیله دی آشنا سینه
یاز کفنیم ده بیر دعا، اوچ منی حقر ذاتینه
خلقیوی سویدون اللی، ایل مردمی زر هواسینه
ایندی سنی پیامبرین، بوکسه اگر عباسینا
یانمالیسان ائشیت بونو، ائیله دیگون خطانی گؤر
*
ساپ ایکی قات اولان زمان، ایینه دن ائیله مز گذر
سن ده وار اللی قات هوس، کؤرپوده ایینه دن بئتر
باشدا وئریب هوایه یئر، عقلی آتیبسان ای بشر
ایسی دوشوبدو چوللره قصرده ایله شیب دی خار
هم اؤزووه هم اؤزگویه ائیله دیگین جفانی گؤر
*
باشدان اوکی هوالرین، لنگرائدیب چکیب آتار
غیب تاجین قویوب باشا، باشلار ایچینده باش قاتار
آیلا گونی آلیب اله، آلما کیمین آتیب توتار
بیر بالا کهنه دخمه ده، یئدی گؤیو آلیب ساتار
سینه دلگشانی گؤر
*
لهو و لعب دی یاوه دی، قوشماسا وحیه شعر اؤزون
قوشماسا وحیه شعر اؤزون، ویر سؤزووه فنا کوزون
اووماسا شیطانین گؤزون، آت چؤله شاهینین سؤزون
آت چؤله حرف ناحقی، حقی ده اعتلانی گؤر
*
شاهی بویورما بیلمه ییر، مرثیه انسجامینی
شیوه شعر نوحه نین، گؤزله میرر نظامینی
مرکز قتلگه ده گؤر، پیر مغان قیامینی
اوغلو اؤلوب ولی گئنه، ترک ائیله میر پیامینی
حجتینی تمام ائدن، حجت هل اتانی گؤر
*

شاهی اردبیلی

شرع دن ای دئین قوشون، من شرف شریعتم
روح نمازه زینتم، منجی آدمیتم 
معنی معنویتم طنطنه هدایتم
کوکبه نهایتم فلسفه شفاعتم
هلهله قیامتم درد منم دوا منم جود منم عطا منم
خلقت اولاندا ابتدا من هله نور نابیدیم
پرده نشین عالم خلوت و احتجابیدیم
آدم اولاندا آب و گل من گولودوم گولابیدیم
ایندی ده کل عالمه سرور و مقتدا منم
آینه خدا منم مظهر کبریا منم سرور اطبیا منم
مفخر انبیا منم دلبر اولیا منم
شمس منم قمر منم نخل منم شجر منم
درّ منم گهر منم علم منم هنر منم
درد منم دوا منم اول و انتها منم
شمر گؤرون هارالیدی من گل باغ حیدرم
خارجی سعدین اوغلودور من نوه پیامبرم
ابطحی ام حجازی ام هاشمی یم دلاورم
شهپر جبرئیل ده، عرشه گئدن بالا منم

سن دئین اولسون - فیکرت قوجا

سن دئین اولسون
اته ییندن تؤک داشی
کوسمه هر آددیم باشی
آی جانیم یاخشی، یاخشی
یاخشی، سن دئین اولسون
*
گل قوشا قوللو اولاق
عؤمرون قوشا یولو اولاق
ائلین قیزی، اوغلو اولاق
جان دئیک جان ائشیدک
*
گل منیمله ائیینمه
آلوودان دون گئینمه
اؤز- اؤزونه دئیینمه
یاخشی سن دئین اولسون
*
آدام یاری دانلاماز
سئومه ین سؤز آنلاماز
سئونلر سیغاللاماز
یاخشی سن دئین اولسون
*

دئییلم - ایّوب کلبجرلی

عؤمروم بویو تاماشادان دویمادیم
بیلیرسن کی سنن دؤنن دئییلم
عشقین ائله بیر اود سالیب جانیما
عرمورلوک یاناجام سؤنن دئییلم
*
یوللارینا باخیب گرک لنیرم
ایلقارینی گؤروب اوره کله نیرم
عشقینله اؤیونوب فرحله نیرم
نیه دئیرسن کی من او دئییلم
*
سئودییم ساچیندان تئل قییما یادا
ایوب جا کیم سئور سنی دونیادا
محبت قوجالمیر ساچ آغارسادا
بیر ارزگه عنوانا گئده بیلمیرم
*

اولمایایدی بئله سفره چیخماق - ملا پناه واقف

اولمایایدی بئله سفره چیخماق
بیز یار ایله دانیشمادیق، آیریلدیق
حالاللاشیب، هۆمّت له شیب دوست ایلن
تمننشیب گؤروشمه‌دیک، آیریلدیق
*
بیلمم، کیمه دئییم دردیم نئچه‌سی
یارین تر ممه‌سی، سینه هاچاسی
یوخو منی آلدی گلن گئجه‌سی
گۆل اۆزوندن اؤپوشمه‌دیک، آیریلدیق
*
بیز دویمادیق یارین شیرین دیلیندن
شکر پارچاسیندان، لبِ بالیندان
مینا گردنیندن، اینجه بئلیندن
حاییف اولدو، ساریشمادیق، آیریلدیق
 *
واقیفم، اۆستومه گلمز خاص الی
سیلینمه‌دی هئچ کؤنلومون پاس الی
نه ممدّت دیر، جانان بیزدن کۆسه‌لی
کؤنلون آلیب باریشمادیق، آیریلدیق

بیر گؤزل شعرمشهدی گنجوی دن

جمالین کعبه تک مکان دیر منه
چمنین قوروسو زندان دیر منه
او ظالیم زولفونون قیورمیلاری یار
چوخدان دیر مانع ایمان دیر منه
ساچلارین اطرافا خوش عطیر ساچار
سحر یئلی اونو ووروب داغیدار
قولومو بوینوندا گؤرسه بیر زاهید
هئچ اولا بیلرمی او بیرده دین دار؟
گوله منظور اولموش گئنه ده چمن
کؤینه یی ییرتیلمیش تا اته ییندن
دئدیم کیم ییرتمیشدیر صبیر اردمین
قالخیب سحر یئلی سویله دی کی من
قورودو دوداغیم قورودو گؤزوم
او ظالیم اوتونا من نئجه دؤزوم
عشقین اوتوندا دا سو تک اریدیم
سورا اؤز سویومدا غرق اولوب اوزدوم
منی کام آلماغا قویمادی زامان
گوجو چاتان قدر ائله دی دیوان
دییه سن قهر ائتمیش دولاندیردیغی
منی ده اؤزیله اله سنی دووران
دئدیم مصلحت دیر بیزه ای فلک
شیرین میوه ایچک آجی دان ایچک ؟
دئدی آجی دان ایچ یوخسا شیرینه
وورغون دئییرسن کی سن ده فرهاد تک
ای عاغیللی قوجا دئییرسن ناشی
تورپاق اله یه نین جاوان دیر یاشی
دئی یاواش اله سین چونکی بو تورپاق
پرویزین بدنی دیر کئیقباد باشی
شام باشیندان یانار گؤز یاشی تؤکر
گلدیغی قاپی دان او چیخیب گئده ر
باشیندان اؤیونمه شاما دققت ائت
محو اولار باشیندان ایاغا قدر
خرابات یئری دیر ایگیت ارله رین
بودا یئری یوخدور بد گوهرلرین
حرمتله قدر اولار اونا چونکو
یئری دئییر بوردا حیله گرلرین
سن ای عشوه سیله گؤزل گؤرونن
ایله ش آجیخلانما ال چک فتنه دن
ایری دیر وعده ن ده ساچلارین کیمی
ایسه ن ده بو جامی گل داغیتما سن
گؤزلریمدن قان یاش آخیتدین دونن
گؤیلره سووردوم تورپاقلاری من
کیمین دعاسی دیر بیلمیرم ای دوست
کی اؤلمدیم سنین دریا غمیندن
او دریا قدین له بحثه گیره رک
ایسته سن دالغالیق اتمه سین فلک
یوز کرم قئیدی وور ساقیا
سنین پیاله وی دولدورسون تک تک
اوره گیم دولودور عشقینله نه غم
بیر سؤزله بو حالی دئیه بیلمرم
سیخیلیر اوره گیم یوخ طاقت ساقی
بیر قوشلوق داها خوش دئییلدی بو دم
زولفون جمالینا بیر یاراشیق دیر
خرابات اهلینه نور دور ایشیق دیر
ای شرق گونشین نور وو خوش گلدین
گؤزللر شاهینا قاپی آچیق دیر

مشهدی گنجوی

*

وطن - ارکانی تبریزی

بولبول شیدا منم، سن لاله زاریمسان وطن
کؤنلومون ذوق و صفاسی، نوباهاریمسان وطن
سن ده چوخلار جان قویوب، جور و جفالار چکدیلر
اول گئچن لردن قالان، خوش یادگاریمسان وطن
*

مختوم قلی ترکمنی

ثروتمندان از لذّت خسته می شوند، فقیران از حُبِّ وطن
« کمینه» شاعرِ نامدارِ ترکمن
*
در کنارِ مردان، مردِ میدان خواهی شد
«مختوم قلی ترکمنی»
*
میراثِ پدران ماست، به ما رسیده این دردها
از شعر مشهور بو دردی« مختوم قلی »
*
قله های مغرور به زانو درمی آیند
سنگ ها و صخره ها ذوب می شوند
چرا که این درد را تحمل نمی توانند کرد
آه از این درد، وای از این درد
« مختوم قلی»
*

کونگل جم بولیب - مختوم قلی ترکمنی

کونگل جم بولیب
چالیندقچه جهان چیرشیغی آرتا هاچان قرار تاپار کونگل جم بولیب
اخرت ایشینگ, گورموندن ال گوتر دنیانی کیم تودی اوتر گم بولیب
هر چه گشتی در جدال روزگار کار بفرنج امد و جان بیقرار
آخرت اندیشه کن زین در گذر هر که دنیا داشت و گم شد آزگار
*
دئر ناق بیلن داغلار دیلن بنی جان سووا , یله حکم ایله گن سلیمان
قنی اول اسکندر , رستم پهلوان سن دنیانی توتا جاقینگ کیم بولیب
کوه با ناخن بنی جان میشکافت آب و بادش را سلیمان غلبه یافت
رسم و اسکندرش را بر نتافت  کیستی , گیری جهان در اختیار
*
بو نور بات سئیز دورانینگدان دادگونینگ اگلنجی یوق بو قدانجی یوق باد گونینگ
اوغلا نلئقدا ییگید لئگده شاد گونینگ قاریلیقدا قایدیب بارسا رغم بولیب
داد از این دوران چو باد و بی امان کسی درنگ واختفا نتوان در آن
شادی عهد شبابت آن زمان  غم شود برگرده ات گردد سوار
*
معلوم ایشدئر غایداجق دئر گلن لر بارجق یرئنگ ایشین گوردی بیلن لر
غایغی سئز تورانلار غافل بولانلار وا حسرتا بوش گیتدیلر کم بولیب
هر که آمد میرود هم بی گمان  فکر مقصد خوب کردند عاقلان
آنکه غافل ماند در خواب گران میرود وا حسرتا بی توشه بار
*
تافا بیلسنگ حقیقتینگ مردینی  گوزینگه تووتیا قلغن گردینی
قلزم گناهی نینگ ترینگ دردینی چین توبه قوریدار اونگا ام بولیب
مرد حق گر یافتی با جستجو توتیا بر چشم خود کن گرد او
با خلوص نیت استعفا رجو تا شود بحرگناهان خشکسار
*
اول اوزینگ اخلاصینگی دوزله گئل هر گوشه ده نیاز اوقین گزله گئل
بیلد یگنیگچه مدام یاغشی سوزله گئل یخشی سوز تابما سانگ اوتئرسم بولیب
هر چه اخلاص درونی پاک ساز کن زهر گوشه , نشان , تیر نیاز
گر سخن شیرین , توان صحبت دراز ورنه خاموش گزین اندر کنار
*
مختومقلی الله آدین ذکر ایله یامانا صبر ایله یاغشا شکر ایله
گورستانی گوریب اوتئر فکر ایله مونچا من دیانلر یاتیر قوم بولیب
ای فراغی نام یزدان ذکر کن بر بدی صبر وبه نیکی شکر کن
رو به گورستان , نشین و فکر کن من منم گویان , بخاک افتاده دراز
*
ترجمه: استاد محمد طواق خوشکام
منبع : وبلاک قانیم ترکمن
http://khanbs.blogfa.com 
*

 

ساتاشدیم - مختوم قلی شاعر ترکمن

ساتاشدیم
سحر وقتی سیران ادیب گزرگم عجب منزل عجب جایه ساتاشدیم
اوغریم یتیریب یولدان یوله آزرقم گوزل مکان خوب سرایه ساتاشدیم
اوسته سئز ایشلانان کرش سیز قاتیلان قیمت سیز ساتیلان ال سیز توتیلان
قول دیگمای چکیلان اوق سیز آتیلان چله سیز قوریلان یایه ساتاشدیم
***
ینچه دوستلار بیلان سیران ده ایکان خطردان آزاشدیم کروان ده ایکان
جاندان امید اوزدیم حیرانده ایکان ییلدوزدان یول آچدیم آیه ساتاشدیم
گونگلیم گیتدی دوستلار ایچان شربنده اولار یوز صفاده من مونگ حسرتده
آیریلیب نازلی دان قالدیم غربنده چشمه دان سو ایستاب چایه ساتاشدیم
***
نه تن ده قوت بارنه ایچده جان بار بو ایشده نه سود بار بیلمان زیان بار
نه حساب نه کتاب نه بلی سان بار کیشی بیلماز نه ساوداغه ساتاشدیم
باشه باغلاب دیوانه لیق کمندیم سگراتدیم یتوشدیم عشقینگ سماندیم
اول شرابه ال اوزاتدیم اماندیم دوریسین ایچمیشلار لایه ساتاشدیم
***
مختمومقلی دیر لارمنینگ آدیمی عالم الین چویار گورسه اودیمی
ای یرانلار کیمه دیام دادیمی باشیم چیقمازنه ساودایه ساتاشدیم
*
فارسی
چو گشتی میزدم اندر سحرگاه عجب منزلگهی دیدم عجب جا
رهم گم کرده میرفتم به هر راه رسیدم تا سرایی خوب وزیبا
کمانیدیدم آنجا بیکمانگیر بدون بند و اوستا گشته تدبیر
کش آید بی ید و پرتاب بی تیر فروشش بی بها بد همچو کالا
***
به گردش بوده ام همراه یاران جدا از کاروان ماندم پریشان
امید از جان بریدم مات و حیران ز کوکب ره زدم مه شد هویدا
هوس کردم چو نوشیدند شربت که یارانم به عیش و من به حسرت
جدا از نازنین ماندم به غربت به براه چشمه ام شد رود پیدا
***
به تن قوت نماند واندرون جان چه سود آید از این کارم چه خسران
نه آمارش بود روشن نه بیلان نداند کس, سرم آید چه سودا
غل دیوانگی بر دوش بستم خرامیدم سمند عشق جستم
می گلگونبیازیدم چو دستم بدیدم درد آن جا مانده تنها
***
فراغی نامم و آتش بجانم کران گرما پذیرد جمله عالم
که دادم میرسند ای مردم این دم گرفتار آمدم اندر چه غوغا 
ترجمه از استاد: محمد طواق خوشکام
منبع : وبلاک قانیم ترکمن/
http://khanbs.blogfa.com
*

مختوم قلی ترکمنی

مختوم قلی ترکمن می گوید:
سراسرِ کوهستانِ عشق را دَرنَوَردیدَم
چه دشوار است و کیست که بتواند تحمّل کند این درد را؟
اگر طوق عشق را بر گردن آسمان بیاویزند
آسمان خواهد لرزید و صبر نخواهد کرد این درد را
*
منبع :
آتش بدون دود - کتاب چهارم
نویسنده: نادر ابراهیمی
*

کیشی - قابیلی

کیشی نامرد اولار، آدام دولاماز
کیشی تسلیم اولار، قویروق بولاماز
آرواد قاباغیندا بشقاب سیندیریب
اؤزگه قاباغیندا، بشقاب یالاماز
شاعر: قابیلی